مراحل توسعه Web GIS
توسعه GIS تحت اينترنت به دليل جوان بودن تكنولوژي داراي ويژگيهاي خاصي است كه عيناً شبيه مراحل توسعه Desktop GIS نبوده و اهميت مراحل و ترتيب اجراي قدمهاي آن اندكي متفاوت است [Alesheikh & Helali, [2001 . در اين مقاله مراحل توسعه پروژه Web GIS در حال اجراي سازمان حمل و نقل و پايانههاي كشور از ديدگاه تكنيكي به عنوان مدل نمونه شرح داده شده است كه در آن سعي در اجراي پروژه در كمترين زمان ممكن ميباشد.
1- مرحله اول: هدف طرح وتحليل نياز كاربران
هدف طرح اطلاع رساني از آخرين وضعيت راههاي از طريق سايت سازمان حمل و نقل و پايانههاي كشور براي كليه استفاده كنندگان آن اطلاعات اعم از سازمان دولتي و خصوصي مرتبط با مسئله راهها و عموم مردم ميباشد. توابع مورد نياز جهت انتشار اطلاعات در اينترنت عبارتند از قابليتهاي طرف كاربر كه شامل Pan، Zoom، جستجو جهت يافتن يك محل، تعيين بهترين مسير، روشن و خاموش كردن لايهها، شناساي اشياء ، انتخاب و ذخيره سازي قسمتي از پايگاه داده، ميباشد كه كاربران اينترنت از اين توابع جهت نمايش اطلاعات مكاني راهها، تاسيسات جانبي راهها، اطلاعات توصيفي محورها مانند ميزان ترافيك تعداد تصادفات و... برروي اينترنت استفاده می نمايند.
2- مرحله دوم: طراحي مفهومي تحقيق و بررسي دادههاي در دسترس
معمولاً در توسعه GIS Web بحث از دادههاي موجودي است كه هدف انتشار آنها در اينترنت ميباشد به همين دليل در بررسي دادهها از مهمترين مسال مطرح موجود بودن داده براي رسيدن به اهداف پروژه ميباشد. كه وجود يا عدم وجود اين نوع دادهها هدف پروژه را تحت تأثير قرار ميدهد به طوري كه بررسي دادهها همزمان با مرحله تعيين نيازها واهداف شروع ميشود تا طراحي مفهوميصحيحي صورت گيرد[Alesheikh, 2000] . پايگاه داده راههاي كشور در سالهاي اخير با استفاده از GPSتهيه شده كه شامل لايههاي متعددي از قبيل راههاي اصلي و فرعي، تأسيسات جابني راهها مانند پليس راه، مسجد، رستوران و… ميباشد. با توجه به اين كه مركزيت داده در سايت سازمان قرار ميگيرد و كاربر فقط نمايش رستر از آن خواهد داشت معماري Medium Client در نرم افزار IMS توسعه داده ميشود. همچنين با توجه به قابليتهاي طرف كاربراز نقشههاي اينترنتي Interactive استفاده ميشود.
3- مرحله سوم: تحقيق نرمافزار و سخت افزار
3
-1- نرمافزار: ارزيابي نرم افزار جهت انتخاب IMS مناسب از مهمترين نكات پروژه ميباشد تا با كمترين هزينه امكان ايجاد كليه قابليتهاي طراحي مفهومي را داشته باشد. با توجه به مفاد فني جدول 1 دو نرم افزار ArcIMS 3.1، MapObjects IMS 2.0 مورد بحث و ارزيابي بيشتر قرار گرفت. گذشته از مسائل فنی پارامترهاي: امكان استفاده در ايران، امكان توسعه آينده وحمايت فنی، محيطهاي توسعه ، هزينههاي ثابت وساليانه و آشنا بودن متخصصان، در انتخاب نرمافزار IMS مطرح هستند.3-2- سخت افزار: هدف عمده در انتخاب سخت افزار Web GIS، بالا بردن سرعت جواب گويي به تقاضاهاي كاربران GIS Web ميباشد. كه ربط زيادي به سرعت خط اينترنت و زمان جوابگويي رايانه خادم وب و خادم نقشه دارد. مهمترين مسله سختافزار Web GIS سرعت خط اينترنت است[Marshall, 2001] . به دليل اين كه در Web GIS جهت سير داده از طرف خادم به طرف كاربر است سعي ميشود از خطي كه سرعت ارسال داده در آن بالا باشد استفاده شود. به دليل عدم تكميل شبكه داده ای ايران با وجود خادم و كاربر در داخل كشور، داده انتقالي از طرف خام به كاربر داخلي مسيري خارج از كشور را طي ميكند كه باعث افزايش زمان و دسترسي ميگردد. در اين طرح جهت تعديل اين مسئله و با توجه به تجربيات ساير كشورها، سرعت 64kbs ارسال يا بالاتر پيشنهاد گرديد. مسئله دوم در مورد سخت افزار سرعت رايانه خادم وب و خادم نقشه ميباشد جهت كاهش زمان عكسالعمل و حذف زمان انتقال بين رايانههاي مختلف از يك رايانه قويتر جهت نصب خادم نقشه و خادم وب استفاده ميشود تا توانايي جوابگوي 100 كاربر را در يك ثانيه داشته باشد. استفاده از سخت افزاري معادل Dual Processor 1500 Mhz و 512 Mb Ram و Dual Hard 20 Gb با سرعت خواندن و نوشتن بالا، به عنوان خادم ضروري است.
4- مرحله چهارم: طراحي و ايجاد پايگاه داده
بعد از مشخص شدن نوع نرم افزار IMS، فرمت پايگاه داده، فرمتهاي سازگار با ESRI تعيين شد و برنامه ريزي لازم جهت ايجاد و يا تبديل لايههاي مختلف داده به اين فرمت انجام گرفت. اين مرحله با توجه به آناليزي كه در مرحله اول مشخص شده، صورت ميگيرد. به طور مثال به دليل نياز كاربران به آناليز شبكه ايجاد توپولوژي بر روي شبكه راهها صورت ميگيرد. به دليل وقت گير بودن اين مرحله ابتدا يك سري داده نمونه جهت ايجاد مدل اوليه تهيه شد تا در مراحل بعد مورد استفاده قرار گيرد.
5- مرحله پنجم: طراحي و ايجاد واسطه كاربر (user Interface)
طراحي و توسعه واسطه كاربر با استفاده از[2]HTML، Java Applet و Java Script انجام ميشود. اين طراحي با توجه به ويژگيهايي كه براي كاربر در مرحله اول در نظر گرفته شده، توابع مورد نياز توابع اوليه نرمافزار IMS، معماري Medium Client و رستر و Interactive بودن نقشههاي اينترنتي ارسالي، صورت ميگيرد. در اين طراحي همواره سعي در سادگي واسطه كاربر، بالا بودن سرعت و اجتناب از فزوني داده در انتقالات ميباشد.
6- مرحله ششم: ايجاد مدل اوليه
مدل اوليه با استفاده از IMS تهيه شده، داده اوليه و واسطهكاربر، در شبكه محلي ايجاد ميشود اين مدل به علت ارزيابي اوليه، تست مدل، توسعه واسطه كاربر و رفع اشكالات احتمالي صورت ميگيرد. تصوير 6 مدل اوليه ايجاد شده را نمايش ميدهد.
تصوير 6 مدل اوليه Web GIS راههاي ايران
7- مرحله هفتم: توسعه نرمافزار
توسعه نرمافزار در جهت دستيابي به توابع آناليز غير از توابع اوليه با استفاده از محيطهاي ويژه توسعه آن انجام ميشود. برنامه نويسي استاندارد، استفاده از Open Source Code در GIS و هماهنگي واسطه كاربر وخادم وب از جمله مسائلي هستند كه در اين مرحله مورد توجه قرار گرفتند.
8- مرحله هشتم: ادغام سيستمها
در اين مرحله نرم افزار IMS توسعه داده شده براي توابع آناليز كننده، دادههاي نهائي آماده شده و واسطه كاربرخادم وب در روي سخت افزار تهيه شده نصب ميشوند و اشكالات احتمالي به وجود آمده رفع شده و سيستم آماده استفاده ميشود.
9- مرحله نهم: استفاده و نگهداري
استفاده و نگهداري Web GIS، بسيار شبيه مديريت و نگهداري سايت اينترنتي ميباشد كه اطمينان از عمل كرد سيستم و امنيت داده با هماهنگی در زمانهاي منظم از مهمترين مسائل آن ميباشد كه معمولاً اين وظيفه به عهده مدير سايت است.
نتيجه گيري و پيشنهادات
در Web GIS ماهيت GIS تغيير نمينمايد، ولی سرويسي از آن بر روي اينترنت ايجاد ميشود كه عيب عمده آن افزايش زمان پاسخ سيستم ميباشد. بنابراين براي ايجاد اين سرويس مراحل توسعه Web GIS با آنچهكه در ساير GIS ها عمل ميشود متفاوت ميباشد. اين تفاوت بيشتر ناشي از نوع آوري در مسائلي مانند: استفاده از نرمافزاهاي جديد براي GIS در روي اينترنت، روشهاي متعدد متداول در وب، تغيير كاربران از گروه متخصص به عموم مردم و... ميباشد. مهمترين مسائلي كه پيادهسازي Web GIS را تحت تاثير قرار ميدهند عبارتند از:
· تعيين اهداف بهينه موجب مشخص شدن نوع نقشههاي اينترنتي مورد استفاده ميشود
· ميزان قابليتهاي طرف كاربر، نوع معماري و نرمافزار IMS مورد استفاده را مشخص مينمايد
اتخاذ روشهاي ذيل در زمان پاسخ Web GIS موثر ميباشد.
· نصب خادم وب و خادم نقشه در رايانه جهت افت زمان انتقال بين دو خادم
· استفاده از برنامه نويسي مناسب در تهيه واسطه كاربر جهت اطلاعات انتقالي به ازاي نمايشهاي طرف كاربر
· استفاده از خط اينترنت مناسب بادر نظر گرفتن پارامترهاي منطقهاي
· استفاده از معماري Medium Client جهت پاسخدهي به تقاضاهاي متفاوت از چندين كاربر به طور همزمان
در توسعه نهائي سيستم با توجه بر ارائه يك واسطه كاربر پسند و قابل درك براي عموم و در محيط فارسي با تسهيلات بيشتر مد نظر ميباشد. ارائه نهائي اطلاعات راههاي ايران به همراه تسهيلات آناليز در اينترنت فوائد متعددي را به دنبال خواهد داشت كه ميتوان به موارد ذيل اشاره نمود:
· افزايش دسترسي ارگانهاي دولتي، خصوصي و عموم به دادههاي مكاني راهها
· پاسخ دهي به سوالات كاربران فارغ از محدوديت زمان و موقعيت
· شناساندن تاسيسات جانبي وساير اطلاعات محورها به كاربران
· باعث توسعه Web GIS حاضردر طرح Monitoring And Tracking Fleet Vehicles
· بهبود ديدگاه عموم اعم از توريست و شهروندان از سازمان حمل و نقل و پايانههاي كشور
--------------------------------------------------------------------------------------
مطالب ارائه شده در اين قسمت خلاصه ای از مقاله ارائه شده در همايش (CIG2002(Canadian Institute of Geomatics به عنوان مقاله برتر در نشريه GIM International هلند به چاپ رسيده است.
منبع: سازمان حمل و نقل و پايانه هاي كشور
--------------------------------------------------------------------------------------